به گزارش آشکار، تغییر تدریجی مفهوم صلح در مناسبات جهانی و تحمیل سکوت به مظلوم، تئوریزهسازی تسلیم به جای صلح عادلانه است؛ صلحی پایدار تنها با قویشدن ملتها محقق میشود.
تغییر معنایی صلح؛ از همزیستی عادلانه تا تمکین در برابر زور
هر سال در روز جهانی صلح، از جهانی بدون جنگ، از گفتوگو، از همزیستی ملتها و از ضرورت پایان خشونت سخن به میان میآید. این مفاهیم ارزشمندند، اما در چنین روزی بیش از هر چیز باید مفهوم بنیادین صلح را به پرسش کشید: آیا هر آتشبسی را میتوان صلح نامید؟ آیا ملتی که در برابر فشار و زیادهخواهی یک قدرت مستکبر عقبنشینی میکند، واقعاً به صلح رسیده است؟
«اگر کشوری در برابر خواستههای ناعادلانه کوتاه بیاید “صلحطلب” و اگر بر حقوق خود پافشاری کند “عامل تنش” خوانده میشود؛ این قلب معنای صلح است.»
امروز یکی از خطرناکترین تحولات نظام بینالملل، تغییر تدریجی معنای صلح است. در ادبیات غالب قدرتهای بزرگ، اگر کشوری در برابر تحمیلها کوتاه بیاید صلحطلب محسوب میشود و اگر از منافع و حقوق مشروعش دفاع کند، عامل تنش معرفی میگردد. در چنین ساختاری، صلح به ابزاری برای پذیرش خواست سلطهگران تبدیل میشود؛ در حالی که توقف موقت درگیری تحت فشار نظامی، سیاسی یا اقتصادی را هرگز نمیتوان صلح واقعی نامید.
صلح پایدار؛ ریشه در اقتدار، امید و اصلاح ساختارها
تجربه تاریخی جهان نشان میدهد که قویشدن ملتها مقدمه اصلی تحقق صلح است. ملتی که باور کند راهی برای دفاع از حقوقش ندارد، دیر یا زود تسلیم وضع موجود میشود؛ اما ملتی قوی، امیدوار و مطالبهگر با صیانت از حقوق خود، بسترساز مناسبات عادلانه در بلندمدت خواهد بود.
نظام بینالملل فعلی که میراث تحولات پس از جنگ جهانی دوم است، جایگاهی انحصاری برای ابرقدرتها قائل شده است. پس از گذشت هشت دهه، جامعه جهانی آگاهتر شده و موازنه قدرت تغییر یافته است؛ از این رو گذار به نظمی عادلانه که در آن حقوق مظلوم وجهالمصالحه منافع قدرتمندان نشود، ضرورتی گریزناپذیر برای صلح پایدار است.
«صلح نباید وسیلهای برای مشروعیتبخشی به زور باشد؛ بهرهمندی از صلح عادلانه حق شهروندی همه ملتهاست، نه لطف ابرقدرتها.»
مسئولیت تشکلهای مردمنهاد در شکستن دوگانگیهای تحمیلی
تقلیل روز جهانی صلح به صدور بیانیههای فرمایشی و پوسترهای تبلیغاتی، حرکت در زمین قدرتهایی است که تعریف خود را به جهان تحمیل میکنند. تحمیل این گزاره که «هرکس برای پرهیز از جنگ کوتاه بیاید صلحطلب است»، عملاً تئوریزهسازی تسلیم به جای صلح است.
در این عرصه، تشکلهای مردمنهاد و نخبگان نقشی بیبدیل دارند تا مفهوم صلح را از سطح شعار به مطالبهای اجتماعی تبدیل کنند، استانداردهای دوگانه را به چالش بکشند و مرز پررنگ میان «صلح شرافتمندانه» و «تسلیم تحمیلی» را برای افکار عمومی تبیین نمایند؛ تا هیچ ملتی ناچار به انتخاب میان حقوق مشروع خود و صلح نباشد.
نویسنده:
✍ دکتر محمد ودود حیدری، مدیرعامل بنیاد مردمنهاد بینالمللی مهر ایران
انتهای پیام/
