به گزارش آشکار، دو گزارش منتشرشده در اقتصادنیوز نشان می‌دهد قطعی اینترنت، کاربران را به سمت پیام‌رسان‌های داخلی سوق می‌دهد؛ اما با بازگشت دسترسی به پلتفرم‌های جهانی، موج خروج سریع شکل می‌گیرد؛ «اعتماد» و «اثر شبکه‌ای» دو عامل اصلی این رفتار معرفی شده‌اند.

قطع چندروزه اینترنت و محدود شدن دسترسی به پلتفرم‌های جهانی، بار دیگر پیام‌رسان‌های داخلی را به «پناهگاه اضطراری» بخشی از کاربران تبدیل کرد؛ اما این حضور، پایدار نماند. بر اساس دو مطلب منتشرشده در اقتصادنیوز، تجربه اخیر نشان داد کاربران در شرایط اجبار برای رفع نیازهای فوری به بله، ایتا، روبیکا و دیگر سکوهای داخلی سر می‌زنند، ولی به محض باز شدن مسیرهای ارتباطی بین‌المللی، به زیست‌بوم قبلی خود بازمی‌گردند.

سوالات کلیدی

• چرا کاربران در پیام‌رسان‌های داخلی نمی‌مانند؟
  به‌دلیل ترکیبی از اثر شبکه‌ای (کمبود مخاطب و اکوسیستم) و نگرانی‌های مرتبط با اعتماد، حریم خصوصی و تجربه کاربری.
• آیا مشکل فقط کیفیت فنی است؟
  گزارش‌ها می‌گویند نه؛ مسئله اصلی «اعتماد عمومی» و احساس اختیار کاربران است.
• کوچ کاربران در زمان قطعی اینترنت چه ماهیتی دارد؟
  بیشتر «اضطراری و موقت» است و با بازگشت اینترنت جهانی، موج خروج شکل می‌گیرد.

«کوچ اجباری» نه مهاجرت واقعی

در روایت اقتصادنیوز، جابه‌جایی کاربران به سکوهای داخلی بیشتر «اقامت موقت» توصیف شده است تا مهاجرت واقعی؛ زیرا پیام‌رسان‌ها بر خلاف بسیاری از نرم‌افزارها با دستور و اجبار جایگزین نمی‌شوند. دلیل اصلی نیز به ماهیت پلتفرم‌ها برمی‌گردد: ارزش یک پیام‌رسان به تعداد کاربران فعال آن وابسته است؛ همان مفهومی که در اقتصاد پلتفرم‌ها «اثر شبکه‌ای» نامیده می‌شود.

از همین رو، تلگرام و اینستاگرام برای بسیاری از کاربران صرفاً ابزار ارتباطی نیستند؛ بلکه ویترین کسب‌وکار، آرشیو محتوا، شبکه مشتریان و رسانه شخصی هم محسوب می‌شوند.

اعتماد؛ حلقه مفقوده در ماندگاری کاربران

هر دو متن تأکید می‌کنند مسئله به کیفیت فنی محدود نیست و «بحران اعتماد» نقش محوری دارد. نگرانی درباره حریم خصوصی، امنیت داده و امکان نظارت، باعث می‌شود حتی در صورت ایجاد حساب کاربری و انتقال موقت گروه‌ها، حس «خانه دیجیتال» شکل نگیرد.

در یکی از گزارش‌ها، به ارزیابی امنیتی منتشرشده از سوی Open Technology Fund (سال ۲۰۲۴) اشاره شده که درباره نبود رمزنگاری سرتاسری در برخی پیام‌رسان‌های داخلی و خوانا بودن داده‌ها برای سرورهای پشتیبان هشدار داده بود؛ نکته‌ای که می‌تواند بر برداشت عمومی از امنیت و محرمانگی اثر بگذارد.

وقتی بحران می‌آید، محدودیت‌ها پررنگ‌تر می‌شود

در متن اول همچنین به تجربه کاربران از محدودیت‌های عملیاتی در روزهای فشار اشاره شده است؛ از جمله گزارش‌هایی درباره محدودیت حجم ارسال فایل در «بله» و کندی یا اختلال در تجربه کاربری. نتیجه چنین تجربه‌ای از نگاه گزارش، این است که کاربران پیام‌رسان داخلی را «راهرو اضطراری» می‌بینند، نه مقصد دائمی؛ مخصوصاً برای کسب‌وکارهای آنلاین که به ارسال فایل، تولید محتوا، آرشیو و ابزارهای پایدار نیاز دارند.

چرا نمونه چین قابل تعمیم نیست؟

گزارش، مقایسه رایج با چین را هم محل اختلاف می‌داند: وی‌چت به‌عنوان یک «ابرپلتفرم» با خدمات گسترده (پیام‌رسانی، پرداخت، خدمات شهری و…) ساخته شد و سپس به مقیاس بالا رسید؛ اما در ایران، به روایت این تحلیل، غالباً مسیر معکوس طی شده و «محدودسازی رقیب» جلوتر از «ساخت اکوسیستم رقابتی و اعتمادزا» حرکت کرده است.

«اعتماد با اجبار ساخته نمی‌شود»

در پایان، دو گزارش به یک نتیجه مشترک می‌رسند: محدودسازی می‌تواند مهاجرتی کوتاه‌مدت ایجاد کند، اما توان ساخت اعتماد پایدار را ندارد. پیام‌رسان‌ها زمانی بخشی از زندگی مردم می‌شوند که کاربران احساس کنند انتخابشان محترم است، داده‌هایشان امن است و حضورشان اختیاری است؛ در غیر این صورت، هر بار که مسیرها باز شود، «دل‌کندن» دوباره آسان خواهد بود.

انتهای پیام/